تعطیلات مدرسه، چه تعطیلات نوروز باشد، چه تابستان یا چند روز تعطیلی پشت سر هم، برای بچه‌ها با شوق شروع می‌شود. اما بعد از دو سه روز، جمله‌ی آشنای «حوصله‌ام سر رفته» شنیده می‌شود و تبلت و تلویزیون ساده‌ترین راه‌حل به نظر می‌رسند. اگر شما هم دنبال راهی هستید که روزهای تعطیل کودک را بدون سخت‌گیری اما با نظم پر کنید، در این نوشته یک برنامه‌ی هفتگی کامل و انعطاف‌پذیر پیشنهاد می‌دهیم.
چرا برنامه‌ی هفتگی کمک می‌کند؟
بچه‌ها در طول سال تحصیلی به ریتم مشخصی عادت دارند: زمان بیدار شدن، کلاس، زنگ تفریح و برگشتن به خانه. وقتی تعطیلات شروع می‌شود و این ریتم ناگهان از بین می‌رود، بسیاری از بچه‌ها سردرگم یا بی‌قرار می‌شوند.
یک برنامه‌ی هفتگی ساده، بدون اینکه تعطیلات را به مدرسه‌ای دیگر تبدیل کند، به روزها چارچوب می‌دهد. کودک می‌داند امروز چه چیزی در انتظارش است و والدین هم مجبور نیستند هر روز صبح از صفر به فکر سرگرمی باشند. برنامه‌ی مشخص می‌تواند به کاهش بحث‌های روزانه بر سر صفحه‌نمایش هم کمک کند.
اصول یک برنامه‌ی خوب برای تعطیلات
- انعطاف‌پذیر باشد: برنامه راهنماست، نه قانون. اگر روزی حوصله‌ی فعالیتی نبود، جابه‌جایش کنید.
- تنوع داشته باشد: فعالیت‌های هنری، حرکتی، فکری و خانوادگی را در طول هفته پخش کنید.
- هر روز یک موضوع داشته باشد: نام‌گذاری روزها، مثل «روز هنر» یا «روز آشپزی»، برنامه را برای کودک هیجان‌انگیز می‌کند.
- کودک در آن سهم داشته باشد: اجازه دهید در انتخاب بعضی فعالیت‌ها نظر بدهد.
- زمان آزاد داشته باشد: بچه‌ها به ساعت‌هایی بدون برنامه هم نیاز دارند تا خودشان بازی بسازند.
- ساده و کم‌هزینه باشد: بیشتر فعالیت‌ها باید با وسایل معمول خانه انجام شوند.
جدول برنامه‌ی هفتگی پیشنهادی
جدول زیر یک نمونه است. هر روز یک فعالیت اصلی و یک فعالیت کوتاه‌تر دارد و بقیه‌ی روز به بازی آزاد، استراحت و کارهای روزمره اختصاص دارد.
| روز | موضوع روز | فعالیت اصلی | فعالیت کوتاه |
|---|---|---|---|
| شنبه | روز هنر | رنگ‌آمیزی مجسمه | آزمایش ترکیب رنگ‌ها روی مقوا |
| یکشنبه | روز حرکت | پیست موانع در خانه یا بازی در پارک | رقص و بازی مجسمه با موسیقی |
| دوشنبه | روز آشپزی | تهیه‌ی یک عصرانه‌ی ساده با کمک کودک | چیدن میز و تزئین بشقاب |
| سه‌شنبه | روز قصه | قصه‌گویی با شخصیت‌های ساخته‌شده | کتاب‌خوانی با صدای بلند |
| چهارشنبه | روز ساختن | ساخت خانه یا شهر مقوایی | کلاژ با مجله‌های قدیمی |
| پنجشنبه | روز طبیعت | گردش در پارک یا رسیدگی به گلدان‌ها | جمع کردن برگ و سنگ‌ریزه برای کاردستی |
| جمعه | روز خانواده | بازی رومیزی خانوادگی و نمایشگاه کارهای هفته | انتخاب برنامه‌ی هفته‌ی بعد با کودک |
این جدول را می‌توانید با نوع تعطیلات تنظیم کنید. در تعطیلات نوروز که دید و بازدید زیاد است، فعالیت‌های اصلی را به روزهایی منتقل کنید که در خانه هستید و فعالیت‌های کوتاه را برای عصرها نگه دارید. در تابستان که روزها بلندتر است، می‌توانید فعالیت حرکتی را به صبح زود یا عصر منتقل کنید و ساعت‌های گرم میانه‌ی روز را به کارهای آرام مثل رنگ‌آمیزی و کتاب‌خوانی اختصاص دهید. برای هفته‌های بعد هم لازم نیست جدول را کامل عوض کنید؛ کافی است در هر روز یک فعالیت تازه جایگزین شود تا برنامه برای کودک تکراری نشود.
جزئیات فعالیت‌های هر روز
شنبه، روز هنر: شروع هفته با رنگ
شروع هفته با یک فعالیت آرام و خلاقانه، حال‌وهوای خوبی برای بقیه‌ی روزها می‌سازد. رنگ‌آمیزی مجسمه برای این روز انتخاب مناسبی است، چون کودک در پایان چیزی ماندگار دارد که تا آخر هفته می‌تواند در نمایشگاه خانگی قرار بگیرد.
بسته‌های رنگ‌آمیزی دنیای یانی شامل چند مجسمه‌ی سفید از پودر سنگ بدون سیمان، ۴ رنگ قرمز، زرد، سبز و آبی، یک قلمو و یک پیش‌بند هستند. میز را با روزنامه بپوشانید، رنگ‌ها را کم‌کم در درِ بطری بریزید و کنار کودک بمانید. پیش از شروع، روی مقوا با او آزمایش کنید که قرمز و زرد نارنجی می‌سازند، آبی و زرد سبز و قرمز و آبی بنفش. بعد از رنگ‌آمیزی، صبر کنید تا رنگ کامل خشک شود.
اگر بسته‌ای با تعداد مجسمه‌ی بیشتر مثل دنیای دریا با ۸ مجسمه دارید، لازم نیست همه را یک‌جا رنگ کنید. هر شنبه‌ی تعطیلات، یک یا دو مجسمه را رنگ کنید تا این فعالیت برای چند هفته ادامه پیدا کند.
یکشنبه، روز حرکت: تخلیه‌ی انرژی
اگر هوا مناسب است، کودک را به پارک یا فضای باز ببرید. در غیر این صورت، با بالش، صندلی و نوار چسب روی زمین یک پیست موانع در خانه بسازید: از روی بالش بپر، از زیر میز رد شو، روی خط راه برو. برای فعالیت کوتاه، موسیقی پخش کنید و بازی «مجسمه» را انجام دهید؛ هر وقت موسیقی قطع شد، همه باید بی‌حرکت بمانند. مراقب گوشه‌های تیز و وسایل شکستنی باشید.
دوشنبه، روز آشپزی: کمک در آشپزخانه
بچه‌ها از اینکه در کارهای «بزرگ‌ترها» سهم داشته باشند، لذت می‌برند. یک عصرانه‌ی ساده مثل ساندویچ، سالاد میوه یا تزئین نان را با کمک کودک آماده کنید. کارهایی مثل شستن میوه، چیدن مواد یا هم زدن را به او بسپارید. کار با اجاق، چاقو و وسایل داغ فقط با بزرگسال باشد.
سه‌شنبه، روز قصه: شخصیت‌ها جان می‌گیرند
مجسمه‌هایی که شنبه رنگ شده‌اند، حالا می‌توانند شخصیت‌های قصه باشند. از کودک بخواهید برای هر مجسمه یک اسم و یک ویژگی انتخاب کند و بعد با هم قصه‌ای بسازید. مثلاً اگر مجسمه‌ها از بسته‌ی شهر شیرینی‌ها هستند، قصه می‌تواند درباره‌ی دونات و بستنی قیفی باشد که در شهر شیرینی‌ها دنبال دوست تازه می‌گردند. برای فعالیت کوتاه، یک کتاب داستان را با صدای بلند بخوانید و از کودک بخواهید پایان دیگری برایش تصور کند.
چهارشنبه، روز ساختن: از جعبه تا شهر
جعبه‌های خالی، لوله‌ی دستمال کاغذی و مقوا را جمع کنید و با کودک یک خانه یا شهر کوچک بسازید. کودک می‌تواند با مداد رنگی یا ماژیک پنجره و در بکشد. برش‌های سخت را بزرگسال انجام دهد و چسباندن هم با چسب ماتیکی یا نوار چسب باشد. این شهر مقوایی می‌تواند خانه‌ی مجسمه‌های رنگ‌شده هم بشود. برای فعالیت کوتاه، از کودک بخواهید از مجله‌های قدیمی تصاویری با یک موضوع پیدا کند و یک کلاژ بسازد.
پنجشنبه، روز طبیعت: نگاه به اطراف
یک گردش کوتاه در پارک محله یا حتی حیاط خانه، فرصتی برای دیدن رنگ‌ها و شکل‌های طبیعت است. از کودک بخواهید چند برگ و سنگ‌ریزه‌ی تمیز جمع کند تا بعداً در کاردستی استفاده شود. اگر بیرون رفتن ممکن نیست، رسیدگی به گلدان‌های خانه، آب دادن و تماشای برگ‌ها هم می‌تواند فعالیت این روز باشد.
جمعه، روز خانواده: جشن کارهای هفته
آخر هفته را با یک بازی رومیزی خانوادگی شروع کنید. عصر، کارهای هفته، از مجسمه‌های رنگ‌شده تا شهر مقوایی و کلاژ، را روی یک میز بچینید و یک «نمایشگاه خانگی» برگزار کنید. کودک می‌تواند راهنمای نمایشگاه باشد و برای اعضای خانواده درباره‌ی هر کار توضیح بدهد. در پایان، با هم برنامه‌ی هفته‌ی بعد را مرور کنید و به کودک اجازه دهید یکی دو فعالیت تازه پیشنهاد دهد.
نکته‌های اجرای برنامه در خانه
- برنامه را دیداری کنید: جدول را روی یک مقوای بزرگ بکشید و برای هر روز یک نقاشی کوچک کنارش بگذارید تا کودکانی که هنوز خواندن نمی‌دانند هم آن را بفهمند.
- وسایل را از قبل آماده کنید: یک جعبه‌ی «تعطیلات» با مقوا، مداد رنگی، قیچی کودک، چسب ماتیکی، بسته‌ی رنگ‌آمیزی و چند کتاب داشته باشید.
- برای فرزندان با سن‌های متفاوت، نقش تعیین کنید: در هر فعالیت، بزرگ‌تر و کوچک‌تر هر کدام به اندازه‌ی توانشان سهم داشته باشند.
- با ساعت کاری والدین هماهنگ کنید: اگر در خانه کار می‌کنید، فعالیت‌هایی را که به همراهی بیشتری نیاز دارند، برای زمان‌های آزاد خودتان بگذارید.
- برای صفحه‌نمایش هم جای مشخص بگذارید: ممنوع کردن کامل ممکن است بحث‌برانگیز باشد؛ یک زمان کوتاه و مشخص، مدیریت را ساده‌تر می‌کند.
- در همه‌ی فعالیت‌ها ایمنی را در نظر بگیرید: برای کارهای هنری، آشپزی و ساختنی، یک بزرگسال بر کار بچه‌های کوچک‌تر نظارت داشته باشد.
جمع‌بندی: هفته‌ای که کودک منتظرش است
یک برنامه‌ی هفتگی ساده با موضوع‌های روزانه، تعطیلات مدرسه را از روزهای یکنواخت به هفته‌هایی پرماجرا تبدیل می‌کند. روز هنر با رنگ‌آمیزی مجسمه، روز حرکت، آشپزی، قصه، ساختن، طبیعت و در پایان نمایشگاه خانوادگی، هر کدام بخشی از نیازهای کودک را پاسخ می‌دهد. جدول را با کودک روی دیوار نصب کنید، وسایل را از قبل آماده داشته باشید و به یاد داشته باشید که انعطاف، مهم‌ترین بخش هر برنامه‌ی تعطیلات است.
