معلم کاردستی خواسته، یا کودک عصرها حوصله‌اش سر رفته و شما دنبال فعالیتی هستید که به صفحه‌ی نمایش ختم نشود؟ کاردستی با وسایل دورریختنی یکی از ساده‌ترین جواب‌هاست: مواد اولیه همین حالا در خانه‌ی شماست و کودک هم می‌بیند که از چیزهای به‌ظاهر بی‌مصرف می‌شود چیز تازه‌ای ساخت. در این نوشته فهرست وسایل قابل استفاده، شش ایده‌ی گام‌به‌گام، تقسیم کار بر اساس سن و راه‌حل گیرهای رایج را پیدا می‌کنید.
آماده‌سازی: جعبه‌ی دورریختنی‌ها و قوانین ایمنی
یک «جعبه‌ی دورریختنی‌ها» در خانه راه بیندازید
بزرگ‌ترین مانع کاردستی این است که وقتی کودک حوصله دارد، وسیله‌ای دم دست نیست. یک کارتن بزرگ را گوشه‌ای بگذارید و قرار بگذارید وسایل تمیز و بی‌خطر به جای سطل زباله داخل آن برود:
- کارتن‌های کوچک و بزرگ، جعبه‌ی دستمال کاغذی و جعبه‌ی کفش
- لوله‌ی مقوایی دستمال توالت و حوله‌ی کاغذی
- بطری و درب‌های پلاستیکی رنگی
- ظرف‌های تخم‌مرغ مقوایی
- روزنامه، مجله‌ی کهنه و کاغذ کادوی باز شده
- تکه‌پارچه، دکمه‌ی اضافه و نخ کاموا
همه‌چیز را پیش از گذاشتن در جعبه بشویید و خشک کنید. شیشه، قوطی فلزی با لبه‌ی تیز و ظرف مواد شوینده را کنار بگذارید.
نکته‌های ایمنی پیش از شروع
کاردستی دورریختنی‌ها وقتی لذت‌بخش است که کسی زخمی نشود. چند قانون ساده بگذارید:
- برای کودک قیچی سرگرد مخصوص بچه‌ها بگذارید. بریدن مقوای ضخیم، سوراخ کردن درب بطری و هر کار با تیغ یا کاتر فقط کار بزرگ‌ترهاست.
- برای چسباندن، چسب ماتیکی یا چسب مایع ساده کافی است. هر جا چسب قوی‌تری لازم بود یا کاری باید آویزان شود، یک بزرگ‌تر آن را انجام دهد.
- قطعه‌های ریز مثل دکمه و درب کوچک را از دسترس خواهر یا برادر کوچک‌تر دور نگه دارید.
شش ایده‌ی کاردستی با وسایل دورریختنی
۱. آدمک‌های لوله‌ی مقوایی
لوله‌ها را با کاغذ رنگی یا روزنامه بپوشانید، چشم و دهان بکشید و با کاموا مو بگذارید. بچه‌ها می‌توانند برای هر عضو خانواده یک آدمک بسازند و با آن‌ها نمایش عروسکی اجرا کنند.
۲. شهر کارتنی
جعبه‌های کوچک را خانه، مغازه و مدرسه کنید. پنجره را با ماژیک بکشید و خیابان را روی یک کارتن پهن رسم کنید. این کار برای دو یا سه کودک با هم خیلی خوب است، چون هر کدام یک ساختمان می‌سازد.
۳. گلدان و جامدادی از بطری
بزرگ‌تر بطری را از وسط ببرد و لبه‌ی بریده را با چسب نواری بپوشاند. کودک بدنه را با کاغذ، نخ یا برچسب تزیین کند. جامدادی ساخت خودش انگیزه‌ی مرتب نگه داشتن میز را هم بیشتر می‌کند.
۴. کرم‌های ظرف تخم‌مرغ
یک ردیف از ظرف تخم‌مرغ را جدا کنید، چشم بگذارید و با کاموا شاخک درست کنید. کاری کوتاه و موفق برای روزهایی که کودک خسته است.
۵. بازی جورکردن رنگ با درب بطری
درب‌های رنگی را جمع کنید و در یک ظرف تخم‌مرغ دسته‌بندی کنید. بچه‌های کلاس اول می‌توانند با آن‌ها شمارش و الگوسازی تمرین کنند: «قرمز، آبی، قرمز، آبی؛ بعدی چیست؟»
۶. آکواریوم جعبه‌ی کفش
جعبه‌ی کفش را به پهلو بخوابانید، داخلش را با کاغذ آبی یا نقاشی آب بپوشانید و کف آن را با کاغذ مچاله‌ی زرد شنی کنید. حالا یک صحنه‌ی زیر دریا دارید که منتظر ساکنانش است.
آکواریوم کارتنی با مجسمه‌های رنگ‌شده
ایده‌ی آکواریوم وقتی کامل‌تر می‌شود که ساکنانش را هم کودک خودش رنگ کرده باشد. در بسته‌ی دنیای دریا هشت مجسمه‌ی سفید هست، از جمله ستاره‌ی دریایی، لاک‌پشت، دلفین، اسب دریایی و عروس دریایی، همراه با چهار رنگ پایه‌ی آب، یک قلمو و یک پیش‌بند.
- کودک مجسمه‌ها را با رنگ‌های دلخواه رنگ کند. با مخلوط کردن آبی و زرد سبز جلبکی به دست می‌آید و از قرمز و زرد نارنجی ماهی گرمسیری.
- صبر کنید تا رنگ کامل خشک شود.
- مجسمه‌ها را کف جعبه بچینید. اگر خواستید چیزی را بچسبانید یا از سقف جعبه آویزان کنید، این قسمت با بزرگ‌تر باشد.
- از کودک بخواهید برای آکواریومش اسم بگذارد و درباره‌ی ساکنانش یک داستان کوتاه تعریف کند.
نتیجه یک کاردستی ماندگار است که هم بازیافت را در خود دارد و هم کار دست خود کودک است. بسته‌های دیگر مثل شهر شیرینی‌ها هم برای ساختن یک «مغازه‌ی شیرینی‌فروشی» در شهر کارتنی جواب می‌دهند.
تقسیم کار بر اساس سن
| سن | کودک انجام می‌دهد | بزرگ‌تر انجام می‌دهد |
|---|---|---|
| ۶ تا ۷ سال | پاره کردن و چسباندن کاغذ با چسب ماتیکی، رنگ کردن، دسته‌بندی درب‌ها | بریدن مقوا، آماده کردن قطعه‌ها، کمک در چسباندن |
| ۸ تا ۹ سال | بریدن کاغذ و مقوای نازک با قیچی سرگرد، طراحی ساده، تزیین | بریدن بطری و کارتن ضخیم، چسب‌کاری قوی |
| ۱۰ تا ۱۲ سال | طراحی کامل کار، اندازه‌گیری، ساخت چندمرحله‌ای | کارهای برشی سخت، آویزان کردن، نظارت |
اگر این اتفاق افتاد، چه کنیم؟
- کودک وسط کار حوصله‌اش سر رفت: کار را نصفه نگه دارید و فردا ادامه دهید. کاردستی لازم نیست یک‌جلسه‌ای باشد.
- نتیجه شبیه تصویر ذهنی کودک نشد: بگویید: «این نسخه‌ی خودت است. بیا ببینیم کدام قسمتش را بیشتر دوست داری.» از اصلاح کار به جای کودک پرهیز کنید.
- ایده‌ای به ذهن کودک نمی‌رسد: دو وسیله‌ی تصادفی از جعبه بیرون بیاورید و بپرسید: «با این دو چه چیزی می‌شود ساخت؟» محدود کردن انتخاب، خلاقیت را راحت‌تر فعال می‌کند.
- خانه شلوغ شد: از اول یک سفره‌ی کهنه یا روزنامه پهن کنید و جمع کردن را بخشی از کار بدانید، نه تنبیه.
پرسش‌های رایج والدین
برای کاردستی مدرسه از چه وسایل دورریختنی استفاده کنیم؟
کارتن، لوله‌ی مقوایی، ظرف تخم‌مرغ و بطری پلاستیکی از همه در دسترس‌تر و بی‌خطرترند. اگر معلم موضوع خاصی داده، اول ایده را با کودک روی کاغذ بکشید و بعد وسایل را انتخاب کنید.
چطور کاردستی را به یک فعالیت آموزشی تبدیل کنیم؟
حین کار سؤال بپرسید: «این جعبه چند وجه دارد؟» یا «اگر قرمز و زرد را مخلوط کنیم چه رنگی می‌شود؟» شمارش، شکل‌ها و ترکیب رنگ‌ها بدون این‌که حس کلاس درس بدهد، وارد بازی می‌شود.
چقدر در کاردستی کودک کمک کنیم؟
کارهای خطرناک و سخت با شما، ایده و تزیین با کودک. کاردستی‌ای که کمی کج است ولی کار خود کودک است، برای او ارزش بیشتری دارد.
کاردستی‌های ساخته‌شده را کجا نگه داریم؟
یک قفسه یا جعبه‌ی نمایش در نظر بگیرید و هر چند وقت یک‌بار با کودک انتخاب کنید کدام‌ها بمانند. از کارهای بزرگ عکس بگیرید تا دل کندن آسان‌تر شود.
جمع‌بندی: از سطل زباله تا میز کاردستی
کاردستی با وسایل دورریختنی به هزینه‌ی زیاد نیاز ندارد؛ فقط یک جعبه‌ی جمع‌آوری، چند قانون ایمنی و کمی حوصله. از ایده‌های ساده مثل آدمک لوله‌ای شروع کنید، کارهای برشی و چسب‌کاری قوی را خودتان انجام دهید و بگذارید ایده و تزیین مال کودک باشد. هر کاردستی کوچک، تمرینی برای خلاقیت و صبر اوست.
