ساعت نه شب است. از اتاق بچه‌ها صدای خنده می‌آید و پسر نه‌ساله‌تان با هیجان در میکروفون هدست می‌گوید: «بیا این طرف، من پوشش می‌دهم!» می‌پرسید با کی بازی می‌کند و جواب می‌دهد: «با یه دوست. تو بازی آشنا شدیم، خیلی خوبه، همیشه بهم سکه می‌ده.»
همین یک جمله کافی است که دل خیلی از پدر و مادرها بریزد. «دوستی» که هیچ‌وقت ندیده‌اید، صدایی که نمی‌دانید مال کیست، و هدیه‌ای که بی‌دلیل داده می‌شود. اولین واکنش معمولاً این است: «همین الان خاموشش کن؛ دیگر بازی آنلاین بی بازی.»
اما آیا ممنوع کردن کامل، بچه را امن‌تر می‌کند یا فقط او را ساکت‌تر؟ در این نوشته هر دو طرف این بحث را منصفانه می‌بینیم، سراغ توصیه‌های نهادهای معتبر کودک می‌رویم و در پایان یک مجموعه قانون ساده به شما می‌دهیم که می‌توانید همین امروز در خانه بگذارید.
چرا بازی آنلاین، جای اولین برخورد با غریبه‌هاست؟
بازی‌های امروزی دیگر فقط بازی نیستند؛ بسیاری از آن‌ها یک فضای اجتماعی کامل‌اند. به گفته‌ی انجمن ملی پیشگیری از کودک‌آزاری بریتانیا (NSPCC)، بچه‌ها به‌راحتی با کسانی بازی می‌کنند که نمی‌شناسند و هرگز ندیده‌اند و از راه صدا، تصویر یا پیام متنی با آن‌ها حرف می‌زنند. همین نهاد هشدار می‌دهد که این وضعیت بچه‌ها را در معرض خطر «گرومینگ» (جلب اعتماد کودک با هدف سوءاستفاده) و آزار آنلاین قرار می‌دهد و این خطر هم هست که گفت‌وگو به پلتفرم‌های دیگر کشیده شود یا به قرار حضوری برسد.
نکته‌ای که بسیاری از والدین نمی‌دانند این است که رده‌ی سنی روی جعبه‌ی بازی همه‌چیز را نمی‌گوید. NSPCC توضیح می‌دهد که رده‌بندی‌های سنی بازی‌ها بخش گفت‌وگو و ارتباط را در نظر نمی‌گیرند؛ یعنی بازی‌ای که رده‌ی سنی پایینی دارد، ممکن است اجازه بدهد کودک با آدم‌هایی حرف بزند که نمی‌شناسد. پس «بازی کودکانه است» به‌تنهایی دلیل امن بودن نیست.
کامن سنس مدیا هم می‌نویسد که تماس افراد سوءاستفاده‌گر با بچه‌ها بیشتر در اتاق‌های گفت‌وگو، شبکه‌های اجتماعی یا بخش چت بازی‌های چندنفره اتفاق می‌افتد. همین منبع اضافه می‌کند که بیشتر بازی‌هایی که برای بچه‌ها ساخته شده‌اند، تنظیماتی برای جلوگیری از حرف‌ها و گفت‌وگوهای نامناسب دارند؛ این تنظیمات بی‌نقص نیستند، اما کمک می‌کنند.
تصویر ذهنی ما از «غریبه» درست است؟
خیلی از ما غریبه‌ی خطرناک را بزرگسالی تصور می‌کنیم که خودش را بچه جا می‌زند. کامن سنس مدیا می‌گوید فقط ۵ درصد افراد سوءاستفاده‌گر آنلاین وانمود می‌کنند کودک‌اند و بیشترشان بزرگ‌تر بودن خود را پنهان نمی‌کنند؛ چیزی که به‌ویژه برای نوجوانان ۱۲ تا ۱۵ ساله جذاب است. یعنی به بچه‌ها نباید فقط بگوییم «مراقب بزرگ‌ترها باش»؛ باید یادشان بدهیم به رفتار آدم‌ها دقت کنند: هدیه‌ی بی‌دلیل، تعریف‌های زیاد، سؤال‌های شخصی و درخواست پنهان‌کاری.
دو طرف ماجرا: ممنوع کنیم یا قاعده بگذاریم؟
طرفداران ممنوعیت کامل چه می‌گویند؟
استدلالشان ساده و قابل‌فهم است: کودک ۷ یا ۸ ساله هنوز نمی‌تواند نیت آدم‌ها را تشخیص بدهد، والدین همه‌ی بازی‌ها و تنظیماتشان را نمی‌شناسند، و خطر، هرچقدر هم کم، آن‌قدر جدی است که ارزش ریسک ندارد. در سنین پایین، این نگرانی کاملاً منطقی است و بسیاری از خانواده‌ها ترجیح می‌دهند بازی گروهی آنلاین را تا سن بالاتر عقب بیندازند.
طرفداران بازی با قاعده چه می‌گویند؟
آن‌ها یادآوری می‌کنند که بازی‌ها فقط تهدید نیستند. در گفت‌وگویی که یونیسف منتشر کرده، از یادگیری، خلاقیت و ارتباط با دیگران به‌عنوان فرصت‌های بازی‌های ویدیویی یاد شده و آمده است که بازی‌های خوب طراحی‌شده می‌توانند نیاز ما به احساس توانمندی، استقلال و ارتباط را برآورده کنند. همین منبع تأکید می‌کند که کودک باید مطمئن باشد اگر چیز نگران‌کننده‌ای پیش آمد می‌تواند سراغ پدر و مادرش بیاید، بی‌آن‌که بترسد «توی دردسر بیفتد» یا بازی برایش ممنوع شود.
NSPCC هم در راهنمای گفت‌وگو با کودک درباره‌ی امنیت آنلاین می‌گوید بهتر است فناوری را «بد» جلوه ندهیم یا به‌کلی ممنوعش نکنیم، چون بچه‌ها این را اغلب مثل تنبیه یا نشانه‌ی نفهمیدن دنیای خودشان حس می‌کنند؛ به جای آن، روی استفاده‌ی امن و مسئولانه تمرکز کنیم و قانون‌ها را با مشارکت خودشان بگذاریم.
توصیه‌ی ما: «نه به گفت‌وگو با غریبه»، نه لزوماً «نه به بازی»
مشکل اصلی خودِ بازی نیست؛ «گفت‌وگوی بی‌مرز با آدم‌های ناشناس» است. پس به جای جنگ بر سر کل بازی، روی چیزی سخت‌گیر باشید که واقعاً خطر دارد: چه کسی می‌تواند با کودک حرف بزند، درباره‌ی چه چیزی، و کجا. برای بچه‌های کوچک‌تر بازی بدون گفت‌وگو یا بازی آفلاین کاملاً قابل‌دفاع است، و هرچه کودک بزرگ‌تر می‌شود، آزادی را قدم‌به‌قدم و همراه با مهارت بیشتر کنید. قانونی که کودک دلیلش را بفهمد و راز نگه‌داشتنش را لازم نبیند، بهتر از ممنوعیتی کار می‌کند که او را به بازی پنهانی در خانه‌ی دوستش می‌کشاند.
هفت قانون که همین امروز می‌توانید در خانه بگذارید
این قانون‌ها از توصیه‌های چند نهاد معتبر کودک جمع شده‌اند. لازم نیست همه را یک‌جا اجرا کنید؛ از سه قانون اول شروع کنید.
- بازی در فضای مشترک خانه: آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند دستگاهی که کودک با آن بازی می‌کند در اتاقی پررفت‌وآمد باشد. کیدزهلث هم پیشنهاد می‌کند استفاده از دستگاه‌ها در فضاهای مشترک خانه باشد، نه اتاق خواب.
- فقط با کسانی که در دنیای واقعی می‌شناسیم: آکادمی اطفال آمریکا می‌گوید با کودک درباره‌ی این حرف بزنید که چرا فقط باید با آدم‌هایی که می‌شناسد آنلاین بازی کند و از غریبه‌ها دوری کند. کامن سنس مدیا هم پیشنهاد می‌کند قانون بگذارید که کودک فقط با کسانی گفت‌وگو کند که در زندگی واقعی می‌شناسد.
- گفت‌وگو فقط درباره‌ی خود بازی: NSPCC توصیه می‌کند به کودک بگویید گفت‌وگوی داخل بازی باید فقط درباره‌ی بازی باشد و اگر کسی چیز خصوصی پرسید یا خواست در برنامه‌ی دیگری پیام بدهند، باید به شما یا بزرگسال مورد اعتماد دیگری بگوید.
- اطلاعات شخصی ممنوع: به گفته‌ی کیدزهلث، کودک نباید اطلاعات شخصی مثل نشانی، شماره تلفن یا نام مدرسه را فاش کند و نباید عکس یا ویدیوی شخصی بفرستد یا مبادله کند. کامن سنس مدیا نام خانوادگی را هم به این فهرست اضافه می‌کند.
- هیچ دیدار حضوری بدون شما: آکادمی اطفال آمریکا پیشنهاد می‌کند برای کودک توضیح دهید چرا هرگز نباید در دنیای واقعی با کسی دیدار کند که فقط به‌صورت آنلاین «می‌شناسد».
- تنظیمات را با هم ببندید: به گفته‌ی NSPCC، برخی بازی‌ها اجازه می‌دهند امکانات ارتباطی خاموش شود، گفت‌وگوی صوتی بی‌صدا شود و بازیکنانی که رفتار نامناسب دارند گزارش شوند. یونیسف هم یادآوری می‌کند که گاهی می‌توانید امکان ارتباط با غریبه‌ها را خاموش کنید یا تنظیم کنید درخواست دوستی اول از طریق شما بگذرد.
- قانون «گفتن، دردسر ندارد»: به کودک قول بدهید اگر چیزی ناراحتش کرد و به شما گفت، تنبیه نمی‌شود. یونیسف پیشنهاد می‌کند به کودک بگویید اگر چیزی او را ناراحت، معذب یا ترسیده کرد، فوراً به شما خبر بدهد.
راهنمای سنی: از ۵ تا ۱۲ سال
هر کودکی متفاوت است، اما این جدول می‌تواند نقطه‌ی شروع خوبی برای تصمیم خانوادگی باشد. پیشنهادهای آن بر پایه‌ی توصیه‌های آکادمی اطفال آمریکا و NSPCC تنظیم شده است.
| سن | نوع بازی و گفت‌وگو | نقش شما |
|---|---|---|
| ۵ تا ۷ سال | بازی آفلاین یا بازی‌هایی که ارتباط بین بازیکنان در آن‌ها محدود است یا اصلاً وجود ندارد؛ گفت‌وگوی متنی و صوتی خاموش. | کنار کودک بنشینید یا بازی را با او انجام دهید؛ دستگاه در اتاق نشیمن بماند. |
| ۸ تا ۱۰ سال | بازی با دوستان و هم‌کلاسی‌هایی که در دنیای واقعی می‌شناسد؛ فهرست دوستان را خودتان تأیید کنید؛ گفت‌وگو فقط با دوستان یا خاموش. | هر چند وقت یک‌بار بپرسید با چه کسی بازی می‌کند؛ یاد بدهید چطور کسی را مسدود و گزارش کند. |
| ۱۱ تا ۱۲ سال | آزادی بیشتر همراه با قانون‌های روشن؛ تنظیمات حریم خصوصی فعال؛ بدون پیام خصوصی با ناشناس‌ها و بدون رفتن به برنامه‌ی دیگر. | تنظیمات را با خود کودک مرور کنید و درباره‌ی نشانه‌های رفتار مشکوک حرف بزنید. |
آکادمی اطفال آمریکا برای بچه‌های کوچک‌تر پیشنهاد می‌کند سراغ بازی‌هایی بروید که ارتباط بین بازیکنان در آن‌ها محدود است یا وجود ندارد، و به بچه‌های بزرگ‌تر یاد بدهید چطور تنظیمات حریم خصوصی را فعال کنند و افراد را از فهرست تماس‌هایشان حذف یا مسدود کنند. NSPCC هم می‌گوید برای کودکان زیر ۱۳ سال در برخی پلتفرم‌ها می‌توانید گفت‌وگو را کاملاً غیرفعال کنید یا آن را به دوستان محدود کنید و صندوق پیام را هم ببندید.
نشانه‌های هشدار: کی باید نگران شد؟
بیشتر بچه‌ها بی‌دردسر بازی می‌کنند، اما دانستن نشانه‌ها کمک می‌کند زود متوجه شوید. این فهرست از منابع معتبر جمع شده است:
- زمان طولانی آنلاین بودن، به‌خصوص شب‌ها (کیدزهلث).
- بستن سریع صفحه یا عوض کردن ناگهانی پنجره وقتی وارد اتاق می‌شوید (کیدزهلث و کامن سنس مدیا).
- تماس تلفنی یا هدیه از آدم‌های ناشناس (کامن سنس مدیا).
- کناره‌گیری از خانواده و بی‌میلی به حرف زدن درباره‌ی کارهای آنلاین (کیدزهلث).
- ناراحتی یا پنهان‌کاری درباره‌ی فعالیت‌های آنلاین (یونیسف).
- پیام‌هایی با برچسب «خصوصی» یا «نجوا» در بازی‌های چندنفره، به‌خصوص با کسانی که کودک بیرون از فضای آنلاین نمی‌شناسد، و هر پیشنهادی برای بردن گفت‌وگو به برنامه‌ی دیگر (NSPCC).
هیچ‌کدام از این نشانه‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کند اتفاق بدی افتاده است؛ اما دلیلی است برای یک گفت‌وگوی آرام و دقیق‌تر شدن. اگر نگرانی شما جدی است یا کودک پس از یک تجربه‌ی آنلاین مدتی مضطرب، گوشه‌گیر یا بی‌خواب است، با پزشک کودک، مشاور مدرسه یا یک روان‌شناس کودک صحبت کنید.
اگر اتفاقی افتاد، چه کنیم؟
کامن سنس مدیا این ترتیب را پیشنهاد می‌کند: اول وحشت نکنید؛ از پیام‌ها و گفت‌وگوها عکس صفحه بگیرید و شواهد را نگه دارید؛ با کودک طوری درباره‌ی جزئیات حرف بزنید که احساس نکند مقصر است یا توی دردسر افتاده؛ بعد ماجرا را به خود پلتفرم گزارش دهید و آن فرد را مسدود کنید. همین منبع توصیه می‌کند حتی اگر به نظر می‌رسد ماجرا تمام شده، به مراجع قانونی هم خبر بدهید، چون ممکن است همان فرد سراغ بچه‌های دیگر هم برود.
کیدزهلث هم یادآوری می‌کند که اگر کودک از یک گفت‌وگوی آنلاین ناخوشایند برایتان گفت، حرفش را جدی بگیرید.
چطور حرف بزنیم که کودک واقعاً گوش بدهد؟
قانون بدون گفت‌وگو، فقط تا وقتی کار می‌کند که شما آن‌جا هستید. NSPCC پیشنهاد می‌کند گفت‌وگو را با جنبه‌های مثبت دنیای آنلاین شروع کنید، لحظه‌ای آرام را انتخاب کنید (مثل پیاده‌روی، در ماشین یا هنگام یک کار مشترک) و وسط دعوا یا وقتی احساسات بالاست سراغ این موضوع نروید. همین نهاد می‌گوید این گفت‌وگوها لازم نیست رسمی یا یک‌باره باشند؛ حرف زدن‌های منظم و آرام باعث می‌شود بچه‌ها احساس حمایت کنند و اگر چیزی نگرانشان کرد، راحت‌تر به زبان بیاورند.
یونیسف یک پیشنهاد جالب دیگر هم دارد: کنار کودک بنشینید و بگذارید بازی را به شما یاد بدهد؛ بگذارید او متخصص باشد. به گفته‌ی همین منبع، اگر ساعت اول یک بازی تازه را با کودک بازی کنید، خیلی بهتر می‌فهمید آن بازی چه خطرهایی دارد.
جمله‌های آماده برای گفتن
- «بازی را به من هم یاد می‌دهی؟ می‌خواهم ببینم چرا این‌قدر دوستش داری.»
- «توی بازی با کی حرف می‌زنی؟ آن‌ها را بیرون از بازی هم می‌شناسی؟»
- «اگر کسی توی بازی چیز خصوصی پرسید یا گفت برویم یک برنامه‌ی دیگر، اول به من بگو. قول می‌دهم دعوایت نکنم.»
- «کسی که از تو می‌خواهد یک چیز را از ما پنهان کنی، دوست تو نیست؛ حتی اگر خیلی مهربان به نظر برسد.»
- «اگر چیزی دیدی که حالت را بد کرد، بازی را ببند و بیا پیش من. کار درستی کرده‌ای.»
- «این قانون‌ها برای این نیست که به تو اعتماد ندارم؛ برای این است که همه‌ی آدم‌های توی بازی را نمی‌شناسیم.»
جمله‌ی چهارم بر پایه‌ی توصیه‌ی کامن سنس مدیا است که می‌گوید به بچه‌ها یاد بدهید کسی که درخواست نامناسب دارد، دوست آن‌ها نیست؛ هر قدر هم باحال یا فهمیده به نظر برسد.
جمله‌هایی که بهتر است نگوییم
- «اگر یک بار دیگر با غریبه حرف بزنی، گوشی را برای همیشه می‌گیرم.» (کودک یاد می‌گیرد اتفاق بعدی را پنهان کند.)
- «بازی‌ها همه‌شان مزخرف‌اند.» (کودک احساس می‌کند دنیایش را نمی‌فهمید.)
- «چرا این‌قدر ساده‌ای؟ نفهمیدی طرف دروغ می‌گوید؟» (سرزنش، راه گفت‌وگوی بعدی را می‌بندد.)
توافق‌نامه‌ی خانوادگی بازی آنلاین
یونیسف پیشنهاد می‌کند قانون‌های اینکه چطور، کی و کجا از دستگاه‌ها استفاده شود را با خود کودک بگذارید. آکادمی اطفال آمریکا هم در بحث گفت‌وگوهای گروهی بچه‌ها، به یک برنامه‌ی رسانه‌ای خانوادگی اشاره می‌کند که با همکاری همه نوشته شود و انتظارات ایمنی را روشن کند. این نمونه را با بچه‌ها بخوانید، تغییرش بدهید و به دیوار بزنید:
- من در اتاق نشیمن یا جایی بازی می‌کنم که بقیه‌ی خانواده هم هستند.
- فقط با کسانی بازی و گفت‌وگو می‌کنم که بیرون از بازی هم می‌شناسم.
- نام کامل، نشانی، مدرسه، شماره تلفن و عکسم را به کسی در بازی نمی‌دهم.
- اگر کسی خواست به برنامه‌ی دیگری برویم یا چیزی را پنهان کنم، به پدر یا مادرم می‌گویم.
- هدیه، سکه یا امتیاز از آدم‌های ناشناس قبول نمی‌کنم.
- بدون پدر و مادرم با هیچ دوست آنلاینی قرار حضوری نمی‌گذارم.
- بلدم چطور کسی را مسدود و گزارش کنم.
- پدر و مادرم قول می‌دهند اگر چیزی را به آن‌ها گفتم، دعوایم نکنند و با هم راه‌حل پیدا کنیم.
بند آخر مهم‌ترین بند است. بدون آن، بقیه‌ی قانون‌ها فقط کودک را در پنهان‌کاری ماهرتر می‌کنند.
وقت مشترک بیرون از صفحه: جایی که گفت‌وگو راحت‌تر است
یونیسف توصیه می‌کند وقت جلوی صفحه با فعالیت بدنی و سرگرمی‌های بیرون از صفحه متعادل شود. آکادمی اطفال آمریکا هم پیشنهاد می‌کند برای بازی محدودیت زمانی بگذارید تا برای کارهای دیگر هم وقت بماند. این «کارهای دیگر» اگر مشترک باشند، دو فایده دارند: هم وقت بازی را متعادل می‌کنند و هم همان لحظه‌ی آرامی را می‌سازند که NSPCC برای گفت‌وگوهای مهم پیشنهاد می‌کند.
یکی از این لحظه‌ها می‌تواند رنگ‌آمیزی کنار هم باشد. وقتی دست‌ها مشغول قلمو و رنگ است و چشم‌ها روی یک مجسمه‌ی کوچک، حرف زدن درباره‌ی «دوست توی بازی» خیلی کمتر شبیه بازجویی می‌شود. مثلاً یک عصر جمعه، مجسمه‌های بسته‌ی دنیای دریا را بین خودتان تقسیم کنید و وسط رنگ کردن لاک‌پشت و دلفین بپرسید: «این هفته توی بازی چه کسی را دیدی؟» اگر سلیقه‌ی کودک چیز دیگری است، می‌توانید از میان بسته‌های دیگر در فروشگاه دنیای یانی انتخاب کنید. رنگ‌ها پایه‌ی آب‌اند و با آب پاک می‌شوند و یک پیش‌بند هم در بسته هست؛ برای بچه‌های کوچک‌تر، کنارشان بنشینید و همراهی‌شان کنید. این فعالیت جای قانون و تنظیمات را نمی‌گیرد؛ فقط وقتی را می‌سازد که قانون‌ها در آن معنا پیدا می‌کنند.
پرسش‌های رایج والدین
بچه‌ی ۷ ساله‌ام می‌خواهد با بقیه آنلاین بازی کند؛ اجازه بدهم؟
برای این سن، بازی آفلاین یا بازی‌هایی که ارتباط بین بازیکنان در آن‌ها محدود است یا وجود ندارد، انتخاب امن‌تری است. آکادمی اطفال آمریکا همین نوع بازی‌ها را برای بچه‌های کوچک‌تر پیشنهاد می‌کند. اگر بازی گروهی است، گفت‌وگو را خاموش کنید و کنار کودک باشید.
چطور بفهمم بچه‌ام در بازی با چه کسی حرف می‌زند؟
ساده‌ترین راه، پرسیدن منظم و بی‌قضاوت است. NSPCC سؤال‌های باز مثل «آنلاین با چه کسانی حرف می‌زنی؟» و «آن‌ها را بیرون از فضای آنلاین هم می‌شناسی؟» را پیشنهاد می‌کند. کامن سنس مدیا هم می‌گوید در بیشتر بازی‌ها می‌توانید فهرست تماس‌های کودک را ببینید و گاهی به پیام‌ها هم دسترسی دارید.
یکی در بازی به بچه‌ام سکه و جایزه می‌دهد؛ نگران باشم؟
هدیه از آدم ناشناس، دلیل خوبی برای یک گفت‌وگوی جدی است. کامن سنس مدیا هدیه از آدم‌های ناشناس را یکی از نشانه‌های احتمالی خطر می‌داند. با آرامش از کودک بپرسید این فرد کیست و چه چیزهایی از او پرسیده، و قانون «هدیه از ناشناس، نه» را به توافق خانوادگی اضافه کنید.
رده‌ی سنی بازی را چک کرده‌ام؛ همین کافی است؟
نه. به گفته‌ی NSPCC، رده‌بندی‌های سنی بخش گفت‌وگو و ارتباط را در بر نمی‌گیرند و بازی با رده‌ی سنی پایین هم ممکن است امکان حرف زدن با ناشناس‌ها را داشته باشد. پس علاوه بر رده‌ی سنی، تنظیمات گفت‌وگو را هم بررسی کنید.
اگر گوشی یا بازی را کلاً قطع کنم، مشکل حل نمی‌شود؟
ممکن است کوتاه‌مدت خیالتان را راحت کند، اما خطرش این است که کودک دفعه‌ی بعد چیزی به شما نگوید. یونیسف تأکید می‌کند کودک نباید بترسد که اگر نگرانی‌اش را با شما در میان بگذارد، توی دردسر می‌افتد یا بازی برایش ممنوع می‌شود. قانون روشن و تنظیمات درست، معمولاً از ممنوعیت ناگهانی مؤثرتر است.
جمع‌بندی: سخت‌گیر درباره‌ی غریبه‌ها، مهربان درباره‌ی گفتن
بازی آنلاین برای خیلی از بچه‌ها بخشی از دوستی و سرگرمی است و لازم نیست دشمن خانه باشد. آنچه باید همین امروز روشن شود، مرز گفت‌وگو است: بازی در فضای مشترک، گفت‌وگو فقط با آشنایان واقعی و فقط درباره‌ی بازی، هیچ اطلاعات شخصی، هیچ قرار حضوری و هیچ رفتنی به برنامه‌ی دیگر. تنظیمات را با کودک ببندید، قانون‌ها را با او بنویسید و مهم‌تر از همه، مطمئنش کنید که گفتن به شما هیچ‌وقت دردسر ندارد. اگر نشانه‌ای نگرانتان کرد یا حال کودک پس از یک تجربه‌ی آنلاین خوب نبود، از پزشک کودک، مشاور مدرسه یا روان‌شناس کودک کمک بگیرید.
منابع
- How to Ensure Your Children Stay Safe While Playing Online Games — NSPCC
- Talking to your child about online safety — NSPCC
- Multiplayer Games Online: How to Help Keep Kids Safe — آکادمی اطفال آمریکا (HealthyChildren.org)
- Group Chats and Middle Schoolers: Risks, Readiness, and Parent Guidance — آکادمی اطفال آمریکا
- Internet Safety for Kids & Teens — Nemours KidsHealth
- How to keep your child safe online — یونیسف
- Video games and children: A guide for parents — یونیسف
- The Facts About Online Predators Every Parent Should Know — Common Sense Media
