تعطیلات نوروز که شروع می‌شود، مدرسه و مهد تعطیل است، برنامه‌ی روزانه به‌هم می‌ریزد و بعد از چند روز دید و بازدید، جمله‌ی «حوصله‌ام سر رفته» در خانه تکرار می‌شود. یک برنامه‌ی تعطیلات نوروز برای بچه‌ها، اگر ساده و انعطاف‌پذیر باشد، می‌تواند این دو هفته را برای کودک شاد و برای شما آرام‌تر کند. در این نوشته یک جدول روزبه‌روز، ایده‌هایی برای خانه، مهمانی و سفر، یک فعالیت دستی برای سفره‌ی هفت‌سین و راهکار برای لحظه‌های سخت می‌خوانید.
قبل از شروع: سه اصل برای یک برنامه‌ی نوروزی موفق
برنامه‌ی تعطیلات قرار نیست مثل برنامه‌ی مدرسه دقیق و پر باشد. هدف این است که کودک هر روز چند لحظه‌ی قابل پیش‌بینی داشته باشد و بقیه‌ی روز آزاد باشد.
- ستون‌های ثابت روز: ساعت خواب و بیدار شدن را خیلی جابه‌جا نکنید. یک صبحانه‌ی آرام و یک زمان مشخص برای خواب شب، بقیه‌ی روز را منظم‌تر می‌کند.
- یک «کار ویژه» در روز، نه بیشتر: هر روز فقط یک برنامه‌ی اصلی بگذارید؛ یک مهمانی، یک گردش یا یک کار دستی. روزهای خیلی شلوغ، بچه‌ها را بدخلق می‌کند.
- بچه‌ها را در برنامه‌ریزی شریک کنید: از کودک بپرسید: «در این تعطیلات دوست داری چه کارهایی بکنیم؟» و ایده‌هایش را روی یک کاغذ بزرگ بنویسید و به دیوار بزنید.
جدول برنامه‌ی تعطیلات نوروز برای بچه‌ها: دو هفته روزبه‌روز
این جدول یک نمونه است. روزها را با دید و بازدید و سفر خانواده‌ی خودتان جابه‌جا کنید. آنچه مهم است، تنوع بین روزهای شلوغ و روزهای آرام است.
| روز | برنامه‌ی اصلی | فعالیت آرام |
|---|---|---|
| روزهای آخر اسفند | چیدن سفره‌ی هفت‌سین با کمک کودک | رنگ کردن تزئین‌های سفره |
| روز ۱ | لحظه‌ی تحویل سال و دیدار بزرگ‌ترها | عکس گرفتن کودک از سفره |
| روز ۲ | دید و بازدید | کیف فعالیت‌های آرام همراه کودک |
| روز ۳ | روز آرام در خانه، پیژامه و صبحانه‌ی دیرتر | ساختن دفترچه‌ی خاطرات نوروز |
| روز ۴ | دید و بازدید | بازی کارتی یا حدس کلمه در راه |
| روز ۵ | گردش در پارک یا طبیعت نزدیک خانه | جمع کردن برگ و سنگ برای کاردستی |
| روز ۶ | آشپزی ساده با کودک | نقاشی خوراکی‌ای که با هم پختید |
| روز ۷ | روز بازی‌های خانوادگی | قصه‌گویی قبل از خواب |
| روز ۸ | دعوت از یکی دو دوست کودک | میز رنگ‌آمیزی گروهی |
| روز ۹ | روز آرام در خانه | مرتب کردن اسباب‌بازی‌ها و کنار گذاشتن چیزهای اضافه |
| روز ۱۰ | گردش یا دیدار خانوادگی | نوشتن یا کشیدن کارت تشکر برای عیدی‌ها |
| روز ۱۱ | تکلیف‌های عقب‌مانده، اگر هست | کتاب خواندن با هم |
| روز ۱۲ | آماده شدن برای سیزده‌به‌در | ساختن بازی‌های بیرون از خانه |
| روز ۱۳ | سیزده‌به‌در در طبیعت | بازی‌های گروهی در فضای باز |
| روز ۱۴ | برگشت به روال: خواب زودتر و آماده کردن کیف | ورق زدن دفترچه‌ی خاطرات نوروز |
روزهای دید و بازدید: کیف فعالیت‌های آرام
بیشتر بی‌حوصلگی بچه‌ها در نوروز در خانه‌ی دیگران اتفاق می‌افتد؛ جایی که باید ساعت‌ها بنشینند و اسباب‌بازی خودشان را ندارند. یک کیف کوچک که فقط مخصوص مهمانی‌هاست، خیلی کمک می‌کند:
- یک دفترچه‌ی کوچک و چند مداد رنگی
- یک دسته کارت بازی یا کارت‌های جفت
- یک کتاب داستان کوتاه
- یکی دو اسباب‌بازی کوچک و بی‌صدا
قبل از رفتن با کودک توافق کنید: «امروز خانه‌ی مادربزرگ حدود دو ساعت می‌مانیم. هر وقت خسته شدی، کیفت را باز کن.» یک نشانه‌ی قراردادی هم بگذارید، مثلاً اگر کودک دستش را روی شانه‌ی شما گذاشت یعنی خیلی خسته است، تا بدون غر زدن در جمع به شما خبر بدهد.
برای سنین مختلف
- ۳ تا ۵ سال: مهمانی‌ها را کوتاه‌تر کنید و ساعت خواب ظهر را تا جای ممکن نگه دارید.
- ۶ تا ۷ سال: از کودک بخواهید در هر خانه یک چیز جالب پیدا کند و شب برایتان تعریف کند.
- ۸ تا ۱۲ سال: مسئولیت کوچکی به او بدهید، مثل تعارف شیرینی یا سرگرم کردن بچه‌های کوچک‌تر.
فعالیت دستی نوروزی: از سفره‌ی هفت‌سین تا کارت تشکر
نوروز فرصت خوبی است تا کودک در ساختن حال‌وهوای عید سهم داشته باشد. یک ایده‌ی ساده این است که کودک چند مجسمه را برای تزئین سفره‌ی هفت‌سین یا کنار آن رنگ کند. مثلاً ماهی‌ها و موجودات بسته‌ی دنیای دریا کنار تنگ ماهی سفره، یا سیب و میوه‌های بسته‌ی میوه‌های رنگارنگ کنار سیب سفره‌ی هفت‌سین، جلوه‌ی خاصی دارند.
هر بسته ۴ رنگ قرمز، زرد، سبز و آبی، یک قلمو و یک پیش‌بند دارد و رنگ‌ها پایه‌ی آب هستند و با آب پاک می‌شوند. این کار را در روزهای آخر اسفند انجام دهید و صبر کنید تا رنگ کامل خشک شود، بعد مجسمه‌ها را سر سفره بگذارید. بچه‌های کوچک‌تر با حضور یک بزرگ‌تر رنگ کنند.
برای روز ۸ جدول هم که دوستان کودک به خانه می‌آیند، یک میز رنگ‌آمیزی گروهی ساده سرگرمی خوبی است؛ هر کودک یک مجسمه رنگ کند و آن را به عنوان یادگاری با خودش ببرد. اگر هم دنبال یک عیدی کاربردی و بدون صفحه‌ی نمایش هستید، بسته‌ها را در فروشگاه ببینید.
وقتی کودک می‌گوید «حوصله‌ام سر رفته»
کمی بی‌حوصلگی بد نیست؛ گاهی همین لحظه‌ها است که کودک خودش بازی تازه‌ای اختراع می‌کند. اما اگر تکرار شد، این راهکارها را امتحان کنید:
- شیشه‌ی ایده‌ها: در روزهای اول تعطیلات، با کودک روی کاغذهای کوچک فعالیت‌های ساده بنویسید و در یک ظرف بریزید. وقت بی‌حوصلگی، کودک یکی بردارد.
- جمله‌ی آماده: «حوصله‌ات سر رفته؟ ده دقیقه وقت داری فکر کنی چه کنیم؛ اگر ایده‌ای نداشتی، از شیشه‌ی ایده‌ها برمی‌داریم.»
- اگر بیش از حد از صفحه‌ی نمایش استفاده می‌کند: زمان آن را از اول تعطیلات با هم مشخص کنید و بعد از هر نوبت صفحه، یک فعالیت حرکتی یا دستی بگذارید.
- اگر بعد از مهمانی‌ها بدخلق است: احتمالاً خسته است، نه بی‌حوصله. روز بعد را روز آرام خانه کنید.
- اگر فقط دنبال شماست و تنها بازی نمی‌کند: اول ده دقیقه کامل کنارش بازی کنید، بعد بگویید: «حالا تو ادامه بده، من کارم را تمام می‌کنم و دوباره می‌آیم پیشت.» و سر قولتان برگردید. کم‌کم مدت بازی تنهایی را بیشتر کنید.
- اگر خواهر و برادرها مدام دعوا می‌کنند: برای هر کدام یک زمان تنهایی و یک فعالیت جدا در نظر بگیرید.
سفر نوروزی با بچه‌ها
اگر نوروز سفر می‌روید، بخشی از همین برنامه را همراه ببرید. در راه، بازی‌های کلامی مثل «به بازار رفتم و خریدم»، حدس زدن رنگ ماشین بعدی یا قصه‌گویی نوبتی، بدون هیچ وسیله‌ای وقت را پر می‌کنند. یک دفترچه‌ی سفر هم به کودک بدهید تا هر روز یک نقاشی از جایی که دیده بکشد. برنامه‌ی هر روز سفر را هم کوتاه نگه دارید و بعد از روزهای پرتحرک، نیم‌روز استراحت بگذارید.
برگشت آرام به روال مدرسه
دو سه روز آخر تعطیلات را برای برگشتن به روال کنار بگذارید تا صبح اولین روز مدرسه با گریه و عجله شروع نشود:
- ساعت خواب را کم‌کم جلو بیاورید: هر شب کمی زودتر، تا کودک در روز اول خسته نباشد.
- کیف و لباس را با هم آماده کنید: دفترها و مدادها را مرور کنید و اگر چیزی کم است، از قبل تهیه کنید.
- درباره‌ی برگشتن حرف بزنید: «پس‌فردا مدرسه‌ها باز می‌شود. دوست داری اول به کدام دوستت از تعطیلات تعریف کنی؟»
- یادگاری‌های نوروز را جمع کنید: دفترچه‌ی خاطرات، نقاشی‌ها و کاردستی‌ها را یک‌جا بگذارید تا کودک اگر خواست، آن‌ها را به معلم یا هم‌کلاسی‌ها نشان دهد.
پرسش‌های رایج والدین
در تعطیلات نوروز ساعت خواب بچه‌ها را تغییر بدهیم؟
کمی دیرتر خوابیدن طبیعی است، اما بهتر است فاصله با روال همیشگی زیاد نشود. در دو سه روز آخر تعطیلات، ساعت خواب را کم‌کم به ساعت روزهای مدرسه برگردانید.
تکلیف‌های نوروزی را کی انجام بدهیم؟
اگر کودک تکلیف تعطیلات دارد، آن را به چند بخش کوتاه تقسیم کنید و در روزهای آرام خانه بگذارید. رها کردن همه‌ی تکلیف‌ها برای روزهای آخر، تعطیلات را برای همه تلخ می‌کند.
بچه‌ها در مهمانی‌های نوروزی چطور سرگرم شوند؟
یک کیف فعالیت‌های آرام مخصوص مهمانی، توافق درباره‌ی مدت ماندن و یک نشانه‌ی قراردادی برای خستگی، بیشترین کمک را می‌کند. اگر بچه‌های دیگری هم هستند، یک بازی گروهی ساده پیشنهاد بدهید.
برای بچه‌ی کوچک و بچه‌ی بزرگ‌تر یک برنامه کافی است؟
ستون‌های اصلی برنامه می‌تواند مشترک باشد، اما فعالیت‌ها را برای هر کودک با سنش هماهنگ کنید. بچه‌ی بزرگ‌تر را هم در طراحی برنامه‌ی کوچک‌تر شریک کنید تا احساس مسئولیت کند.
جمع‌بندی: نوروزی با تعادل بین شلوغی و آرامش
یک برنامه‌ی تعطیلات نوروز برای بچه‌ها لازم نیست پر از کلاس و گردش باشد. چند ستون ثابت در روز، فقط یک کار ویژه برای هر روز، روزهای آرام بین روزهای شلوغ، کیف فعالیت برای مهمانی‌ها و سهم دادن به کودک در ساختن حال‌وهوای عید، این دو هفته را بدون بی‌حوصلگی جلو می‌برد. از روزهای آخر تعطیلات هم برای برگشتن آرام به روال مدرسه استفاده کنید.
